ساقی نامه رضی الدین آرتیمانی

الهی به مستان ميخانه ات
به عقل آفرینان دیوانه ات

الهی به آنانکه در تو گُمند
نهان از د ل و دیده مردمند

به دریاکش لجّه کبریا
که آمد به شأنش فرود إنّما

به دُرّی که عرش است او را صدف
به ساقیّ کوثر ، به شاه نجف

به نور دل صبح خيزان عشق
ز شاد ی به اندُه گریزان عشق

به آن دل پرستان بی پا و سر
به شادی فروشان بی شور و شر

به رندان سر مست آگاه دل
که هرگز نرفتند جز راه دل

به مستان افتاده در پای خُم
به مخمور با مرگ در اشتُلم

به شام غریبان به جام صبوح
کز ایشانْست شام سحر را فتوح

کز آن خوبرو چشم بد دور باد
غلط دور گفتم که خود کور باد

که خاکم گِل از آ ب انگور کن
سراپای من آتش طور کن

خدا را به جان خراباتيان
کزین تهمتِ هستيم وارهان

به ميخانة وحدتم راه ده
دل زنده و جان آگاه ده

که از کثرت خلق تنگ آمدم
به هر سو شدم سر به سنگ آمدم

مِئی ده که چون ریزیش در سبو
برآرد سبو از دل آواز  هو

از آ ن می که در دل چو منز ل کند
بدن را فروزان تر از دل کند

از آ ن می که چون عکسش افتد به باغ
کند غنچه را گوهر شب چراغ

از آ ن می که چون عکس بر لب زند
لب شيشه تبخاله از تب زند

از آ ن می که گر شب ببيند به خواب
به شب سر زند از دلِ آفتاب

از آن می که گر عکسش افتد به جان
تواند در آن دید حق را عيان

از آن می که چون ریزیش در سبو
همه قُل هو الله آید از او

از آ ن می که در خم چو گيرد قرار
برآرد ز خود آتشی چون چنار

مئی صاف ز الودگیِّ بشر
مبدّل به خير اندر او جمله شر

مئی معنی افروز و صورت گداز
مئی گشته معجون راز و نياز

مئی از منیّ و توئی گشته پاک
شود خون فتد قطره ای گر به خاک

به یک قطره آبم ز سر در گذشت
به یک آه بيمار ما درگذشت

چشی گر از آن باده کوکو زنی
شدی چون از آن مست هوهو زنی

دماغم ز ميخانه بوئی شنيد
حذر کن که دیوانه هوئی شنيد

بگيرید زنجيرم ای دوستان
که پيلم کند یاد هندوستان

دماغم پریشان شد از بوی می
فرو نایدم سر به کاوس و کی

پریشان دماغيم ساقی کجاست
شراب ز شب مانده باقی کجاست

بزن هر قدر خواهيم پا به سر
سر مست از پا ندارد خبر

مئی را که باشد در او این صفت
نباشد بغير از می معرفت

تو در حلقة می پرستان درآ
که چيزی نبينی بغير از خدا

کنی خاک ميخانه گر توتيا
ببينی خدا را به چشم خدا

به ميخانه آ و صفا را ببين
ببين خویش را و خدا را ببين

بيا تا به ساقی کنيم اتّفاق
درونها مصفّی کنيم از نفاق

چو مستان به هم مهربانی کنيم
دمی بی ریا زندگانی کنيم

بگيریم یک دم چو باران به هم
که اینک فتادیم یاران به هم

مغنّی سحر شد خروشی برآر
ز خامانِ افسرد ه جوشی برآر

که افسردة صحبت زاهدم
خراب می و ساغر و شاهدم

بيا تا سری در سر خم کنيم
من و تو ، تو و من همه گم کنيم

سرم در سر می پرستانِ مست
که جز می فراموششان هر چه هست

فزون از دو عالم تو در عالمی
بدین سان چرا کوتهیّ و کمی

چه افسرده ای رنگ رندان بگير
چرا مرده ای آب حيوان بگير

از این دین به دنيا فروشان مباش
بجز بنده باده نوشان مباش

چه درمانده دلق و سجّاده ای
مکش بار محنت بکش باده ای

مکن قصّه زاهدان هيچ گوش
قدح تا توانی بنوشان و نوش

حدیث فقيهان برِ ما مکن
زقطره سخن پيش دریا مکن

که نور یقين از دلم جوش زد
جنون آمد و بر صف هوش زد

قلم بشکن و دور افکن سَبَق
بشویان کتاب و بسوزان ورق

که گفته که چندین ورق را ببين
ورق را بگردان و حقّ را ببين

تعالی اللَهْ از جلوه آفتاب
که بر جملگی تافت چون آفتاب

بدین جلوه از جا نرفتی چه ای
تو سنگی کلوخی جمادی چه ای

صبوح است ساقی برو می بيار
فتوح است مطرب دف و نی بيار

نماز ارنه از روی مستی کنی
به مسجد درون بت پرستی کنی

رخ ای زاهد از می پرستان متاب
تودر آتش افتاده ای ما در آب

ندوزی چو حيوان نظر بر گياه
بيابی اگر لذّت اشک و آه

همه مستی و شور و حاليم ما
ز تو چون همه قيل و قاليم ما

دگر طعنه باده بر ما مزن
که صد مار زن بهتر از طعنه زن

به مسجد رو و قتل و غارت ببين
به ميخانه آ و طهارت ببين

به ميخانه آ و حضوری بکن
سيه کاسه ای کسب نوری بکن

چو من گر از آن باده بی من شوی
به گلخن در آن رشگ گلشن شوی

چه آب است کآتش به جان افکند

که گر پير نوشد جوان افکند

سید رضی آرتیمانی از عرفای معاصر شاه عباس صفوی و از شعرای زنده دل نیمه اول قرن یازدهم است و پدر میرزا ابراهیم ادهم است که او نیز از شعرای معروف است.

ساقی نامه آرتیمانی از ساقی نامه های مغز و آبدار و کم نظیری است کهدر این خصوص آمده است.

ساقی نامه آرتیمانی را در ملحقات کتاب تذکره میخانه از صفحه 925 تا 934 آورده اند ولی مجموع ابیات آن را 142 بیت آورده اند اما در بعضی نسخه های خطی بالغ بر 122 بیت آورده شده است.

همچنین تذکره میخانه از ملا عبدالنبی فخرالزمانی قزوینی است.

حافظ شیرازی

چو بشنوی سخن اهل دل مگو که خطاست                      سخن شناس نه‌ای جان من خطا این جاست
سرم به دنیی و عقبی فرو نمی‌آید                                 تبارک الله از این فتنه‌ها که در سر ماست
در اندرون من خسته دل ندانم کیست                            که من خموشم و او در فغان و در غوغاست
دلم ز پرده برون شد کجایی ای مطرب                            بنال هان که از این پرده کار ما به نواست
مرا به کار جهان هرگز التفات نبود                                 رخ تو در نظر من چنین خوشش آراست
نخفته‌ام ز خیالی که می‌پزد دل من                              خمار صدشبه دارم شرابخانه کجاست
چنین که صومعه آلوده شد ز خون دلم                            که آتشی که نمیرد همیشه در دل ماست
چه ساز بود که در پرده می‌زد آن مطرب                         که رفت عمر و هنوزم دماغ پر ز هواست
ندای عشق تو دیشب در اندرون دادند                           فضای سینه حافظ هنوز پر ز صداست

اشعار ناب ایرانی

غزلی از سعدی علیه الرحمه

این تویی یا سرو بستانی به رفتار آمدست                      یا ملک در صورت مردم به گفتار آمدست

آن پری کز خلق پنهان بود چندین روزگار                         باز می‌بینم که در عالم پدیدار آمدست

عود می‌سوزند یا گل می‌دمد در بوستان                       دوستان یا کاروان مشک تاتار آمدست

تا مرا با نقش رویش آشنایی اوفتاد                             هر چه می‌بینم به چشمم نقش دیوار آمدست

ساربانا یک نظر در روی آن زیبا نگار                               گر به جانی می‌دهد اینک خریدار آمدست

من دگر در خانه ننشینم اسیر و دردمند                       خاصه این ساعت که گفتی گل به بازار آمدست

گر تو انکار نظر در آفرینش می‌کنی                              من همی‌گویم که چشم از بهر این کار آمدست

وه که گر من بازبینم روی یار خویش را                          مرده‌ای بینی که با دنیا دگربار آمدست

آن چه بر من می‌رود دربندت ای آرام جان                     با کسی گویم که در بندی گرفتار آمدست

نی که می‌نالد همی در مجلس آزادگان                      زان همی‌نالد که بر وی زخم بسیار آمدست

تا نپنداری که بعد از چشم خواب آلود تو                      تا برفتی خوابم اندر چشم بیدار آمدست

سعدیا گر همتی داری منال از جور یار                        تا جهان بودست جور یار بر یار آمدست

دو بیتی های باباطاهر

ته که ناخوانده‌ای علم سماوات              ته که نابرده‌ای ره در خرابات
ته که سود و زیان خود ندانی                بیاران کی رسی هیهات هیهات
 

بود درد مو و درمانم از دوست               بود وصل مو و هجرانم از دوست
اگر قصابم از تن واکره پوست               جدا هرگز نگردد جانم از دوست

دل ارمهرت نورزه بر چه ارزه                 گل است آندل که مهر تو نورزه
گریبانی که از عشقت شود چاک          بیک عالم گریبان وابیرزه
 

واقعا همینطوره

انصافا دکتر زرین کوب جمله قشنگی گفته: سعدی در نثر شاعر است و در شعر اشعر (به نقل از دایی عزیزم)

شیخ سعدی

سلام

قسمت اول ترجیع بند بی نظیر شیخ سعدی رو گذاشتم:

(امیدوارم واقعا درک کنیم)

ای سرو بلند قامت دوست                             وه وه که شمایلت چه نیکوست

در پای لطافت تو میراد                               هر سرو سهی که بر لب جوست

نازک بدنی که می‌نگنجد                              در زیر قبا چو غنچه در پوست

مه پاره به بام اگر برآید                              که فرق کند که ماه یا اوست؟

آن خرمن گل نه گل که باغست                      نه باغ ارم که باغ مینوست

آن گوی معنبرست در جیب                         یا بوی دهان عنبرین بوست

در حلقه‌ی صولجان زلفش                           بیچاره دل اوفتاده چون گوست

می‌سوزد و همچنان هوادار                         می‌میرد و همچنان دعاگوست

خون دل عاشقان مشتاق                            در گردن دیده‌ی بلاجوست

من بنده‌ی لعبتان سیمین                             کاخر دل آدمی نه از روست

بسیار ملامتم بکردند                                کاندر پی او مرو که بدخوست

ای سخت دلان سست پیمان                       این شرط وفا بود که بی‌دوست

بنشینم و صبر پیش گیرم                          دنباله‌ی کار خویش گیرم

در عهد تو ای نگار دلبند                         بس عهد که بشکنند و سوگند

دیگر نرود به هیچ مطلوب                      خاطر که گرفت با تو پیوند

از پیش تو راه رفتنم نیست                     همچون مگس از برابر قند

عشق آمد و رسم عقل برداشت                 شوق آمد و بیخ صبر برکند

در هیچ زمانه‌ای نزادست                      مادر به جمال چون تو فرزند

با دست نصیحت رفیقان                         و اندوه فراق کوه الوند

من نیستم ار کسی دگر هست                  از دوست به یاد دوست خرسند

این جور که می‌بریم تا کی؟                   وین صبر که می‌کنیم تا چند؟

چون مرغ به طمع دانه در دام                چون گرگ به بوی دنبه در بند

افتادم و مصلحت چنین بود                    بی‌بند نگیرد آدمی پند

مستوجب این و بیش ازینم                   باشد که چو مردم خردمند

بنشینم و صبر پیش گیرم                    دنباله‌ی کار خویش گیرم....